Feiten over Spitsbergen – van wie zijn de eilanden en hoeveel mensen wonen er?

Spitsbergen (Svalbard) hoort bij Noorwegen. Zo staat het in de eerste paragraaf van de Spitsbergenwet (Svalbardloven), die op 14 augustus 1925 in werking trad: Spitsbergen is deel van het Koninkrijk Noorwegen. Op dezelfde dag trad het Spitsbergenverdrag in werking, ondertekend op 9 februari 1920 in Parijs. Het verdrag erkent de Noorse soevereiniteit, maar geeft staatsburgers van de verdragsstaten het recht om op de eilanden te wonen, economisch actief te zijn, te jagen en te vissen. Dat verklaart waarom er op Noorse bodem een Russisch mijnstadje ligt: Barentsburg.

Kerngegevens

Hoeveel mensen wonen er op Spitsbergen?

Het Noorse bureau voor de statistiek (Statistisk sentralbyrå, SSB) telde op 1 juli 2026 2.933 inwoners. Ze zijn zo verdeeld:

Van de inwoners van Longyearbyen en Ny-Ålesund stonden er 1.615 ingeschreven op het Noorse vasteland en waren er 889 uit het buitenland gekomen. De bevolking is licht gedaald, van 2.603 in de tweede helft van 2024. Visit Svalbard beschrijft de bewoners als mensen uit ongeveer vijftig landen. Ny-Ålesund heeft het hele jaar maar ongeveer 40 inwoners, en Pyramiden heeft er volgens Visit Svalbard minder dan tien.

Rusland op Spitsbergen

Russische jagers, Pomoren van de Witte Zee, overwinterden al in de 18e en 19e eeuw op Spitsbergen. De moderne Russische aanwezigheid is de kolenmijnbouw. De Sovjet-Unie kocht Pyramiden in 1927, en het staatsbedrijf Arktikugol nam Barentsburg in 1932 over. Barentsburg, genoemd naar de Nederlander Willem Barentsz, heeft nu zo'n 450 inwoners, overwegend Russen en Oekraïners, en het Russische consulaat-generaal. Pyramiden werd in 1998 opgegeven.

De Sovjet-Unie trad later toe tot het Spitsbergenverdrag dan de eerste landen. Het verdrag verbiedt vestingen, marinebases en gelegerde troepen; Spitsbergen is gedemilitariseerd. Meer over de plaatsen staat op de pagina's over Barentsburg en Pyramiden.

Spitsbergen en de EU, Schengen en de EER

Spitsbergen ligt buiten het Schengengebied en de EER. Dat heeft drie gevolgen voor je reis:

• Identiteitscontrole voor iedereen die tussen het Noorse vasteland en Spitsbergen reist, ook voor Noorse staatsburgers. Neem je paspoort mee.
• De EHIC geldt niet. De Europese ziekteverzekeringskaart dekt geen behandeling op Spitsbergen. Als Nederlander of Belg betaal je de behandeling meestal zelf.
• EU-roaming geldt niet automatisch. Vraag het na bij je provider of koop een eSIM.

Meer over documenten en verzekering staat in de gids over paspoort en verzekering voor Spitsbergen.

Het verdrag in het kort

Het Spitsbergenverdrag werd eerst ondertekend door een groep landen, waaronder Noorwegen, Zweden, Denemarken, Nederland, Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Frankrijk, Italië en Japan. Sindsdien zijn er meer bijgekomen. Het Store norske leksikon telde in 2025 45 ratificaties, terwijl Visit Svalbard spreekt van 46 verdragspartijen; zeker is dat het meer dan 40 landen zijn. Het verdrag geldt ook voor Bjørnøya (het Beereneiland), en het Noorse recht geldt op de hele archipel.

Svalbard en Jan Mayen

In lijsten van landen en gebieden, bijvoorbeeld bij landcodes, wordt Spitsbergen vaak samengenomen met Jan Mayen, een ander Noors eiland in de Noorse Zee. Dat is een statistische groepering, geen gezamenlijke reisbestemming; deze reisgids gaat alleen over Spitsbergen.

Geschiedenis in één minuut

De uitgebreide geschiedenis, met Barentsz, Andrée, Pyramiden en Sveagruva, heeft een eigen pagina: Nederlanders op Spitsbergen en de geschiedenis van de archipel. Waar de plaatsen liggen, toont de kaart met plaatsen en afstanden.